زمین لغزش

زمين لغزش (LandSlide) و ريزشهاي سنگي نمونه هايي از حركات توده اي زمين ميباشند و اصطلاحي عمومي براي حركت رو به پايين واحدهاي سنگي و رسوبي تحت تاثير نيروي گرانشي است .اين فرايند بر روي زمين هاي شيب دار عمل كرده و ممكن است باعث تخريب منازل و تاسيسات ، مسدود گشتن مسير جاده ها و رودها و.. شود و در بعضي مواقع كه حجم عملكرد آن عظيم باشد باعث ايجاد درياچه هايي نيز ميگردد.نمونه اي از آن را اينجانب در مسير جاده هراز ديدم.(فكر كنم نامش درياچه تار بود)برخلاف پديده خزش در زمين لغزه ها ، يك يا چند سطح شكستگي مجزا وجود دارد .سرعت زمين لغزشها نوعا در حدود يك متر در روز و در موارد خاص از زمين لغزشي كه داراي هواي حبس شده اند و در اثر زلزله بوجود آمده اند تا سيصد كيلومتر در ساعت ميرسد .از عواملي كه باعث ايجاد و فعال شدن اين پديده ميگردند ميتوان به وجود فرسايش شديد در مسير رودها و آبراهه ها ، شيب زياد واحدهاي رسوبي و سنگي و عدم اتصال محكم بين واحدها و سنگ بستر ، بارندگي شديد و افزايش آب بين منفذي در رسوبات آبرفتي و ... ميباشد.همچنين در اثر فعاليتهاي انساني مانند خاكبرداري و ايجاد راهها ، بارگذاري ناشي از ساخت و ساز روي زمين هاي شيب دار و مستعد ، قطع درختان و پوشش گياهي منطقه، ورود آب ناشي از چاههاي فاضلاب ، استخرها وآبياري چمنزارها و ... ميتواند باعث فعال شدن و تسريع اين پديده شود.بسياري از زمين لغزشها همچون زمين لغزش گراس ونتر در وايومينگ منشاء صرفا طبيعي دارند برخي نيز توسط زمين لرزه ها فعال ميشوند(Keefer1984 ) آقاي كيفر در سال 1993 دريافت كه احتمال وقوع زمين لغزشها ي تحت تاثير فعاليت هاي لرزه اي در شيبهاي تندي(با زاويه بيش از 25 درجه ) كه دست كم 150 متر ارتفاع داشته باشند و در پايين توسط جريانهاي فعالي قطع شده باشند بيشتر است.طبقه بندي زمين لغزش :زمين لغزش هاي انتقالي ( Translational ) : در طول سطوح لايه بندي يا سطوح ضعيف ديگر موجود در سنگ لغزش انجام ميشود و تمام توده به موازات اين صفحه حركت ميكند.زمين لغزشهاي چرخشي ( Rotational ) : در رسوبات سطحي يا سنگ هاي هوازده گسترش مي يابند . از نظر منشاء ممكن است طبيعي بوده يا توسط انسان فعال شده باشند.(مانند ايجاد بريدگي هايي (ترانشه) در قاعده يك سراشيبي ناپايدار ). سطح شكستگي در برش عرضي تقريبا كماني شكل ميباشد.(در حالت سه بعدي ، قاشقي شكل است)در برخي مناطق ، وقوع يك زمين لغزش در قاعده يك تپه ميتواند سراشيبي روي تپه را بدون تكيه گاه سازد .بدين ترتيب ، ممكن است زمين لغزش ديگري رخ دهد. اين نوع واكنش زنجيره اي متشكل از شكستگي پلكاني با شيب رو به بالا را شكستگي پيش رونده يا زمين لغزش مركب مي نامند.تجربه نشان داده است كه شيب هاي 5/1 ( نسبت فاصله افقي) به 1 ( فاصله عمودي) عموما پايدارند بنابراين ميتوان شيب 5/1 به 1 را براي ساخت راهها و .. استاندارد دانست.شيب استاندارد براي بريدگي هاي سيلابي نظير كانالها بين 2:1 و 3:1 تغيير ميكند.(ترزاقي)راههايي كه جهت پيشگيري و كنترل زمين لغزش عنوان ميشود :
1- ايجاد گشتاور تعادلي توسط برداشت مواد اضافي روي راس زمين لغزش در مناطق خاكبرداري شده
2- انجام زهكشي مناسب منطقه و تخليه آبهاي زير زميني
3- ايجاد لايه ها ي نفوذ ناپذير در سطح
4- ايجاد پايه هاي تقويتي
5- استفاده از پيچ مهار سنگها ( Rock Bolt) در سنگ بستر با توجه به مطالب عنوان شده و مخاطرات ساخت و ساز بر روي اين زمينها و جهت جلوگيري از بروز خسارات مالي و جاني بعدي ، بهترين روش مشخص نمودن مناطق مستعد بر روي نقشه هاي ريز پهنه بندي زمين لغزش و جلوگيري از ساخت و ساز بر روي اين زمين ها ميباشد. مخصوصا كه اين مناطق در مجاورت و نزديكي گسلهاي فعال و لرزه زا باشد(مانند منطقه فرحزاد تهران كه در مجاورت گسل شمال تهران است و به محض وقوع زمين لرزه اي حتي با شدت متوسط و ناپايداري شيبهاي موجود ، خسارات بسيار زيادي بر منطقه وارد ميشود. آشنايی با زمين لغزش ها در کشور وااستان تهران
اصول پهنه بندي خطر زمين لغزش
پهنه بندي عبارت است از تقسيم گستره زمين به چند منطقه و طبقه بندي اين مناطق بر حسب درجه خطر واقعي يا بالقوه ناشي از يك پديده. پهنه بندي خطر زمين لغزش ، تقسيم بندي سطح زمين به مناطق مجزا و رتبه بندي كردن اين مناطق ، براساس درجه واقعي خطر ناشي از بروز زمين لغزش يا ديگر حركات توده اي روي شيبهاست .خسارات ساليانه زمين لغزش در ايران به 500 ميليارد ريال بالغ مي گردد، البته اين رقم تنها به خسارات مستقيم اشاره دارد. خسارات غير مستقيم زمين لغزش مانند هدر رفتن خاك كه يكي از مهمترين سرمايه هاي ملي است ، افزايش حجم رسوبات در پشت سدها، تغيير اكوسيستم مناطق ، از بين رفتن جنگلها و …. خساراتي بسيار بيشتر از اين رقم را بر اقتصاد كشور تحميل مي كند.
مناطق زمين لغزش ايران
نتايج اوليه بررسيهاي مقدماتي به شرح ذيل است:
1- اكثر زمين لغزشها در محدوده كمر بندهاي كوهزايي البرز و زاگرس واقع گرديده اند. 2- پهنه هاي لغزش خيز بطور جالب توجه بر پهنه هاي لرزه خيز منطبق شده اند 3- اكثر زمين لغزشها در مناطق پر باران و با درصد رطوبت بالا بوقوع پيوسته اند.زمين لغزش در استان تهران
با توجه به اينكه استان تهران در منطقه گسل خورده و ناپايدار دامنه هاي البرز واقع شده است ،از نظر وقوع لغزش داراي پتانسيل بالايي مي باشد و افزون بر يكهزار مورد زمين لغزش در قسمتهاي مختلف استان شناسايي شده است .اهم فعاليتهاي انجام شده در ارتباط با مطالعات زمين لغزش در استان به شرح زير مي باشد :
1- تشكيل بانك اطلاعات زمين لغزش هاي استان : در اين پروژه اطلاعات فني كليه زمين لغزشهاي استان جمع آوري و در فرمهاي مخصوصي ثبت شده و براي قرار گرفتن در بانك اطلاعات زمين لغزشهاي كشور به دفتر مطالعات و ارزيابي آبخيزها ارسال مي گردد.
2- پروژه تهيه نقشه پراكنش زمين لغزشهاي استان تهران
3- پروژه پهنه بندي خطر زمين لغزش در استان تهران در مقياس 1:250000
4- پروژه پهنه بندي خطر زمين لغزشها در حوزه آبخيز دماوند در مقياس 1:50000
5- پروژه پهنه بندي خطر زمين لغزشها در منطقه طالقان و لتيان در مقياس 1:50000
6- مطالعات پايدار سازي زمين لغزشها در منطقه طالقان
7- طرح كنترل زمين لغزش در روستاهاي شهراسر و كلين رود از توابع شهرستان ساوجبلاغ
8- طرح كنترل لغزش مبارك آباد(جاده هراز ) در شهرستان دماوند
زمين لغزش از جمله پديده هاي طبيعي تغيير شكل دهنده سطح زمين مي باشد. رشد سريع جمعيت در دهه هاي اخير همراه با گسترش شهرها بطرف نواحي با شيب بيشتر و كوهستاني و از سوي ديگر دخالت بي رويه بشر در طبيعت تأثير بسزايي در وقوع زمين لغزش ها و افزايش ميزان خسارت و تلفات اين پديده در سالهاي اخير داشته است.كشور ما داراي پتانسيل بالايي براي رخداد انواع زمين لغزش بويژه در كنار پروژه هاي بزرگ مهندسي نظير سدها و جاده ها مي باشد؛ براي مثال ،تنها در مسير جاده هراز انواع افتانها(ريزشها) ، واژگونيها لغزشها و روانه ها(جريانها) قابل مشاهده است.بطور كلي زمين لغزشها نسبت به ساير بلاياي طبيعي قابل پيش بيني تر و مديريت پذيرترند ؛ بگونه اي كه در صورت شناخت نواحي داراي پتانسيل زمين لغزش در كشور مي توان استراتژي مناسبي براساس پرهيز از آنها ، همزيستي و يا مقابله با اين پديده در نقاط مختلف تدوين نمود.

عوامل موثر در وقوع زمين لغزش ها
عوامل موثر در وقوع زمين لغزشها را به دو دسته شرايط ذاتي و عوامل تحريك كننده نا پايداري شيب تقسيم مي كنند.
*شرايط ذاتي : وضعيت زمين شناسي(سنگ شناسي . عناصرساختاري)، زمين ريخت شناسي، شرايط هيدرولوژيكي و آب و هوايي منطقه و پوشش گياهي.
*عوامل تحريك كننده نا پايداري شيب: به دو دسته عوامل موثر در تغييرات وضعيت تنش و عوامل موثر در تغيير مقاومت مصالح تشكيل دهنده دامنه قابل تقسيم هستند .نقش فعاليتهاي انساني در بروز زمين لغزش
فعاليتهاي انساني موثر در بروز زمين لغزش ها به ترتيب اهميت عبارتند از :
1- جاده سازي 2- تغيير كاربري اراضي جنگلي تخريب و انهدام پوشش گياهي درختي3- سد سازي4- كشاورزي 5- احداث مناطق مسكوني(شهري و روستايي) و موارد جانبي آن6- فعاليتهاي معدني7- ساير عمليات عمراني مانند احداث دكل هاي انتقال نيرو ، خطوط نفت و گاز
فاكتورهاي مهم و مميز مورد استفاده در طبقه بندي زمين لغزشها

1- زمان حركت 2- درجه فعاليت 3- تيپ جغرافيايي 4- موقعيت جغرافيايي 5- نوع آب و هوا 6- نوع و اندازه مواد جابجا شده 7- زمين شناسي تحت الارضي 8- تيپ حركت 9- سرعت حركت شيب 10- علل و مكانيزمهاي فعال كننده(علتهاي دروني و بيروني) 11- مورفولوژي مواد نهشته شده و سطح گسيختگي
مديريت پايگاه اطلاعات زمين لغزش
اصول پهنه بندي خطر زمين لغزش
پهنه بندي عبارت است از تقسيم گستره زمين به چند منطقه و طبقه بندي اين مناطق بر حسب درجه خطر واقعي يا بالقوه ناشي از يك پديده. پهنه بندي خطر زمين لغزش ، تقسيم بندي سطح زمين به مناطق مجزا و رتبه بندي كردن اين مناطق ، براساس درجه واقعي خطر ناشي از بروز زمين لغزش يا ديگر حركات توده اي روي شيبهاست .خسارات ساليانه زمين لغزش در ايران به 500 ميليارد ريال بالغ مي گردد، البته اين رقم تنها به خسارات مستقيم اشاره دارد. خسارات غير مستقيم زمين لغزش مانند هدر رفتن خاك كه يكي از مهمترين سرمايه هاي ملي است ، افزايش حجم رسوبات در پشت سدها، تغيير اكوسيستم مناطق ، از بين رفتن جنگلها و …. خساراتي بسيار بيشتر از اين رقم را بر اقتصاد كشور تحميل مي كند.
مناطق زمين لغزش ايران
نتايج اوليه بررسيهاي مقدماتي به شرح ذيل است:
1- اكثر زمين لغزشها در محدوده كمر بندهاي كوهزايي البرز و زاگرس واقع گرديده اند. 2- پهنه هاي لغزش خيز بطور جالب توجه بر پهنه هاي لرزه خيز منطبق شده اند 3- اكثر زمين لغزشها در مناطق پر باران و با درصد رطوبت بالا بوقوع پيوسته اند.زمين لغزش در استان تهران
با توجه به اينكه استان تهران در منطقه گسل خورده و ناپايدار دامنه هاي البرز واقع شده است ،از نظر وقوع لغزش داراي پتانسيل بالايي مي باشد و افزون بر يكهزار مورد زمين لغزش در قسمتهاي مختلف استان شناسايي شده است .اهم فعاليتهاي انجام شده در ارتباط با مطالعات زمين لغزش در استان به شرح زير مي باشد :
1- تشكيل بانك اطلاعات زمين لغزش هاي استان : در اين پروژه اطلاعات فني كليه زمين لغزشهاي استان جمع آوري و در فرمهاي مخصوصي ثبت شده و براي قرار گرفتن در بانك اطلاعات زمين لغزشهاي كشور به دفتر مطالعات و ارزيابي آبخيزها ارسال مي گردد.
2- پروژه تهيه نقشه پراكنش زمين لغزشهاي استان تهران
3- پروژه پهنه بندي خطر زمين لغزش در استان تهران در مقياس 1:250000
4- پروژه پهنه بندي خطر زمين لغزشها در حوزه آبخيز دماوند در مقياس 1:50000
5- پروژه پهنه بندي خطر زمين لغزشها در منطقه طالقان و لتيان در مقياس 1:50000
6- مطالعات پايدار سازي زمين لغزشها در منطقه طالقان
7- طرح كنترل زمين لغزش در روستاهاي شهراسر و كلين رود از توابع شهرستان ساوجبلاغ
8- طرح كنترل لغزش مبارك آباد(جاده هراز ) در شهرستان دماوند

منبع پایگاه مای علوم داده های زمین